Met de Notre Dame in vlammen werd voor het eerst onze ontkerkelijking pijnlijk zichtbaar

‘Met selfiestick en korte broek voor het praal-altaar hebben het mooiste wat de mens heeft voortgebracht uitgedaagd niets meer te zijn dan een buffet van troost’

‘Het is natuurlijk wel erg, maar een mooie fik kan ik wel waarderen,’ las ik op twitter. Op Facebook waren the usual suspects met smileys aan het strooien en de NOS hield zich aan het geplande item van de avond: iets over kippen. Het kakelde allemaal zoals het was opgedragen. Terwijl de Notre Dame opging in de vlammen klonk het ook: “ik ben dan wel een atheïst, maar dit is een trieste gebeurtenis”. En daar wil ik het even over hebben.

Echt niemand kan het iets schelen als je ‘een atheïst bent’, dat je al lang geleden hebt besloten dat al deze pracht en praal, religieuze symboliek en inhoudelijke geloofsbelijdenis aan jou voorbij moet gaan – omdat jíj ‘wel beter weet’. Ik snap dat we allemaal in zekere zin bevangen zijn door de moderne, rationele verheffing boven het goddelijke, richting een vorm van nietsbetekenende zelfbevrediging, zodat de massale ontkerkelijking en anti-christendom lobby (“zijn feestdagen nog wel van deze tijd?” “Fijne je-weet-wel dagen!”) onopgemerkt aan ons voorbij kunnen gaan. En als het wel opgemerkt wordt (want gemist) dan staat de zelfverklaarde intelligentsia klaar met de leugen dat het helemaal “niet waar” is dat we Pasen en Jezus hebben vervangen voor de god van de multiculturaliteit. Dat zit dan ‘in je hoofd’.

Matthäus-Passion met BN’ers in rol van Judas

Dat de laatste jaren elk restje christelijke normen en waarden uit de ‘multiculturele samenleving’ moet worden geknepen, zonder dat we het bewust doorhebben, is een geaccepteerde knieval. Omdat we immers nog al die onverwoestbare, mooie kathedralen hebben! En de Matthäus-Passion – in concertgebouw of platter: op een stadsplein ergens met BN’ers in rol van Judas en Maria. Ook daar hoor je dan: “Ik ben dan wel een atheïst maar dit is toch gewoon mooi, genieten”. Having your cake and eating it too.

Cultuur en geloof beleven in steeds meer verdunde afspiegelingen ervan is wat we overhouden. Psycholoog Jordan Peterson vertelde me eens: ‘all your history is in museums, no wonder you can’t learn from it‘. Zelfs als we er omheen kunnen lopen, en er in kunnen gaan, word ik mij vaak pijnlijk bewust van de dagelijkse afwezigheid van een (liefdevolle) autoriteit die niet gepolitiseerd is en de regels niet buigt voor elke radicale minderheid die ‘gekwetst’ is – bijvoorbeeld de christelijke god die eigen verantwoordelijkheid predikte. Maar de selfiestick en korte broek voor het praal-altaar hebben het mooiste wat de mens heeft voortgebracht uitgedaagd niets meer te zijn dan een buffet van troost. Van zoveel arrogantie gaat het fikken ja.

‘Ave Maria’ in de straten van Parijs

Nu de Notre Dame is afgebrand wordt de tastbare vorm van onze ontkerkelijking in brede zin voor het eerst zichtbaar – en hoe erg dat is. Zichtbaar werd ook de neerbuigendheid van atheïsten en cultuurrelativisten daarover, die gelovigen hun kerkjes ‘gunnen’, alsof het aan hun is die goedkeuring te geven of aan hun om “het evengoed erg te vinden wat er vanavond in Parijs gebeurt”. Verklaar liever eens waarom een groot publiek in de straten van Parijs ‘Ave Maria’ stond te zingen met uitzicht op het vuur. Het was een hartverwarmende herinnering aan spiritualiteit buiten de kerk.

Ik moest mijn telefoon om een uur of tien wegleggen, misselijk werd ik van de kille sociologie die twitter en Facebook op zo’n dag weer blijkt te zijn. (Alle rake en mooie spijtbetuigingen daargelaten). Het samenraapsel van commentaar, nieuwsitems en speurneuzerij over de oorzaak (en ook mijn woorden hier) kunnen niet vangen wat het betekent als een duizend jaar oud gebouw dat onderdak gaf aan de anders dakloze liefde voor kunst, historie en ons christelijke erfgoed vernietigd wordt.

Toorn die ons continent treft

In de Verenigde Staten nota bene, waar Frankrijk als een themapark wordt gezien, leek men nog het meest doordrongen van de impact van dit cultuurverlies. Een verlies dat ons lijkt te willen zeggen: ‘dit is niets anders dan wat jullie al decennia, of eeuwen met mij doen’. Voor de symboliek is niet relevant wat de oorzaak van de brand was – iedereen voelt de toorn die ons continent treft. Onze grote schatten en bijbelteksten willen geen museumstukken alleen zijn, maar gezien worden, tot inspiratie dienen en niet weggegeven aan intolerante, vreugdeloze en cultuurhatende woenstijnreligies. Wat je geen aandacht schenkt, loopt van je weg. Wie zich overbodig voelt, vernietigt zichzelf.

Helemaal vernietigd is de Notre Dame niet. “Het construct” is volgens de brandweer blijven staan. En zo zal het christendom altijd in construct blijven bestaan, omdat dit geloof in het licht van alles wat daarna gekomen is in het Westen nog helemaal niet zo onzinnig was als we dachten. Als die wrekende, christelijke god zo verschrikkelijk is en iedereen in een verstikkend keurslijf stort, waarom is met de teloorgang van het christendom de ultieme bevrijding niet gekomen? Alles behalve, we verwelkomden grote moskeeën en religieuze praktijken die onderwerping door een straffende god prediken. Liefde? Ha!

De Notre Dame, net als elke kathedraal in het Westen is het middelpunt in elke stad van betekenis. In het zuid-Spaanse Malaga in 2017 werd ik er naartoe gezogen als een woestijnnomade naar een oase. Malaga is verder lelijk, stoffig en een bouwput. Maar niet daar. De koele sereniteit van de kathedraal gaf onmiddellijk troost. Een mysterieuze aandoening, die iedereen raakt, waar ook. Je krijgt er elk klein kind stil mee, en elke oudere in een diepe staat van contemplatie. Laat die contemplatie weer over ons hele continent neerdalen.

12 Reacties

  1. Henri Moll

    De symboliek van de verwoesting van de Notre Dame en onze cultuur is zeker snel te maken. De vorm staat er nog maar is letterlijk inhoudsloos geworden.
    Frappant dat dit juist in Frankrijk gebeurt, waar de postmoderne nachtmerrie zijn ontstaansgeschiedenis kent.
    Misschien moeten we de renovatie van de tweede kamer ook maar met een vuurtje beginnen…

    Antwoord
  2. Rigtje

    Prachtig stuk. Dank je Sietske.

    Antwoord
  3. hjvdheuvel (@hvdheuvel63)

    ‘Met selfiestick en korte broek voor het praal-altaar hebben het mooiste wat de mens heeft voortgebracht uitgedaagd niets meer te zijn dan een buffet van troost’ is volgens iemand (bij wie ik dit artikel tipte) een kromme zin en zelfs een reden om niet verder te lezen! Erg jammer want het is een goed opiniestuk waarin “de moderne, rationele verheffing boven het goddelijke, richting een vorm van nietsbetekenende zelfbevrediging” eens duidelijk benoemd wordt. Ga zo door!
    Vanmorgen stond er nog een voltooid deelwoord niet goed (“vernietigt” ipv “vernietigd”) maar dat is gelukkig gecorrigeerd. De spellingscontrole is de enige “eindredacteur” die een blogger ter beschikking staat terwijl de tijdsdruk voor een blogger net zo groot is als op redacties waar wel een eindredacteur aanwezig is. Mijn complimenten overigens voor The Fire Online 2.0.

    Antwoord
  4. André

    Sorry niet mijn artikel. Er is niets mis met kerken die dienen als musea voor wat ooit geweest is. Het is een huis van kunst en architectuur soms. De meeste kerken zijn totaal overbodig en braken een golf van waanzin over de mens uit die niet past in mijn toekomstige beeld van de mensheid. Uiteraard ook die foeilelijke betonnen moskeeën niet met hun akelige torentjes

    Er rest mij niets anders dan te concluderen dat dit artikel is geschreven vanuit een enigzins orthodox gelovig standpunt. En daar houd ik niet zo van. Wat moet ik nu? Dit is een tegengeluid waar in mijzelf helemaal niet in herken en waar ik ook niet aan wens bij te dragen. Zou je bereid zijn om jouw religieuze voorkeur achterwege te leren in het vervolg zodat ook ik fan kan blijven? Bezint eer ge begint Hier is namelijk weinig vrij aan te ontdekken.

    Antwoord
  5. Henri Moll

    Jouw toekomstig beeld van de mensheid?
    Ik zou het artikel nog maar eens lezen, het gaat over jou.

    Antwoord
    • André

      Door jouw bril wel waarschijnlijk Niets is minder waar. Ik ben rechts conservatief maar anti-theist Dit artikel gaat helemaal niet over mij. Maar je hebt vast een LOI pseudo psychologie cursus afgetekend en denkt mij te kunnen plaatsen in drie regels. No way.. Ik ben veel te complex voor de LOI sympathisant. Mzzl

      Antwoord
  6. Fenna

    Vrij lijkt me toch ook dat de schrijfster en ook ik onze religieuze voorkeur mogen uiten beste André. Dat jij daar weinig aan ontdekt dat mag. Free speech is wat het zegt te zijn, free. Jij mag dan “debate”, samen mogen we “in debate” en wellicht ontdekken dan toch iets over elkaar.

    Antwoord
  7. Eddie

    Ik begrijp heel goed wat Sietske wil zeggen, denk ik…….het gaat volgens mij niét om gelovig, dan wel atheïst zijn, maar om cultuur, warmte en het ontbreken daarvan in onze post-democratische EU.

    Antwoord
  8. Rutger

    Ik vraag me vooral af wat voor andere mooie kunst we zouden hebben als het christendom niet zo dominant was geweest tijdens een groot deel van ons verleden. Zo’n heilige maagd ben ik allang op uitgekeken maar dat is 90% van de Italiaanse kunst. Gelukkig waren veel van de Nederlandse meesters wat minder devoot en kunnen we nu ook nog genieten van meer wereldse werken. Hoeveel geld is er wel niet gebruikt voor alle christelijke pracht en praal dat ook gebruikt had kunnen worden voor andere zaken? Aan alle andere hoogdravende analyses ga ik me maar niet wagen…

    Antwoord
  9. Caspar

    Ik heb er moeite mee als mensen zo de les worden gelezen – zeker op het gebied van geloof – en terloops, met nauwelijks verborgen haat, ook nog even een andere religie wordt afgeserveerd. Ik gun, als katholiek én liberaal, ieder zijn mening, geloof of ongeloof, maar het minste wat je dan kunt doen is respect opbrengen voor de ander die er anders over denkt. Dat doet Sietske Bergsma niet en daarmee gaat ze haar eigen vrijheid te buiten.

    Mensen worden niet zomaar atheïst, net zoals mensen ook niet zomaar religieus worden. Daar zitten vaak hele zorgvuldige, persoonlijke afwegingen en verhalen achter. Daar gaat Sietske Bergsma ook gemakshalve en op een neerbuigende manier aan voorbij.

    Moet dát de liefde van het christendom voorstellen? Zo van: wij hebben de wijsheid in pacht? Ironisch genoeg is dat precies datgene wat deze schrijfster atheïsten en cultuurrelativisten verwijt. En het is precies die arrogantie die vele christenen van verschillende geloofsrichtingen de kerk uit heeft gejaagd: het eigen gelijk van de kerk voorop. De mensen niet als kinderen van God, ieder even dierbaar, maar als gezichtloze nummers die zich te voegen hebben naar onwrikbare dogmatiek en politiek gekonkel.

    Wanneer gaat de kerk zich eens richten op mensen? Je kunt boos zijn dat atheïsten treuren om de verwoesting van de aartsbisschopszetel van Frankrijk – waar zij nooit komen om te bidden. Maar zij treuren tenminste en reiken daarmee uit naar de kathedraal en de kerk die hen diep in hun hart toch dierbaar is en waarmee zij zich diep van binnen kennelijk toch verbonden voelen. Terwijl de aartsbisschop van Frankrijk (en vele geestelijken van diverse christelijke geloofsrichtingen met hem) opgesloten zit in zijn eigen gelijk en dat van zijn kerk en niets doet om de verbinding te zoeken met de hedendaagse maatschappij. Niets om de uitgekotste minderheden zoals vrouwen, LHBTI, gescheiden mensen, misbruikslachtoffers, aidsslachtoffers, enzovoort te verwelkomen in de (onvoorwaardelijke) liefde van Christus. Zij zijn uitsluitend welkom als tweederangs christenen. Naastenliefde mits je niet anders bent dan wij. Een schril contrast met Christus die bad met de verschoppelingen en heidenen van zijn tijd.

    Alleen wie in zo’n kerk van uitsluiting, minachting en eigen gelijk gelooft kan een brandende Notre Dame zien als een teken van toorn voor het continent.

    Nee het is anders: waar de kerk er niet meer in slaagt mensen te verenigen en te laten geloven, heeft de brandende Notre Dame dat wél gedaan: mensen over de hele wereld verenigen, ongeacht geloof, afkomst, taal, cultuur, geslacht, huidskleur, etniciteit, seksuele oriëntatie, maatschappelijke status en rijkdom. Iedereen verenigd in één geloof in Notre Dame.

    Laat de bisschoppen, priesters, dominees, rabbis, imams, en alle andere geestelijken dáár een voorbeeld aan nemen, aan Notre Dame als teken waar geloof werkelijk om zou moeten gaan: universele (naasten)liefde en wederzijds respect.

    En daarom geloof ik in Notre Dame. Amen.

    Antwoord
  10. Martin

    Goed stuk Sietske, maar oppassen voor mentale gezondheid.
    Ironie gaat onmerkbaar over in sarcasme of erger… cynisme..
    Want los van religieuze functies, gewoon jammer dat zo’n historisch momument is afgebrand… inderdaad moderne vluchtplaats voor contemplatie.. en dat rare volk met selfiesticks zijn meestal Aziaten en die doen dat ook in eigen tempels…
    En atheïsten met hun geldingsdrang zijn natuurlijk ook niet meer dan een gelovigen… in niets… met voordeel andere ‘gelovenden’ de levieten te kunnen lezen..
    Mijn geloof is een betere wereld zónder z.g. sociale media.. ik praktiseer dit door niet te feesboeken, twitteren, instagrammen etc etc.
    Wordt je een beter mens van.

    Antwoord
  11. Martin

    Eh.., word je een beter mens van..

    Antwoord

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *