De vloek van de voorwaardelijkheid

Deze blog verscheen in het Engels op www.lauraslot.com (https://lauraslot.com/the-conditionality-curse)

Vrijheid is de afwezigheid van voorwaarden. In deze industriële, mechanische, technische eeuw staat voorwaardelijkheid echter centraal in het dagelijks leven. Al onze apparaten en software werken op het principe ‘als dit, dan dat’ – het zijn de programmeerbare condities die functionaliteit mogelijk maken. Het is eenvoudig om voorwaardelijkheid te herkennen in commercie: als je dit koopt, dan heb je deze voordelen. Contracten, verzekeringen, huwelijken, ze specificeren condities, en verdere voorbeelden zijn er dan ook genoeg. Voorwaardelijkheid is vanuit het bedrijfsleven in de persoonlijke belevingswereld terechtgekomen, waar het veel emotionele schade aanricht. Voorwaardelijkheid is verworden tot een vloek.

Voorwaarden waren ooit een middel voor uitwisselingen van praktische zaken, een middel waar voorzichtig mee omgesprongen diende te worden. Het is nu zo wijdverbreid dat het een duivelse uitwerking heeft op de innerlijke wereld. De mensen die protesteerden tegen de verkiezingsuitslag herinnerden hun medemens, hun buren, aan de voorwaarden die zij hen opleggen: ‘als je stemt zoals ik, dan tolereer ik je.’ Het blijkt té verleidelijk om voorwaarden te stellen aan anderen, alsof zij technische apparaten zijn, zonder erkenning van, of nieuwsgierigheid naar, hun grenzen, principes of levenservaringen.

Zoals het verlangen groeit om de Vloek van de Voorwaardelijkheid te breken, zo groeit ook het aantal illusies van het verminderen van voorwaardelijkheid. Door het installeren van zonnepanelen, bijvoorbeeld, hoopten veel mensen wat meer zelfredzaamheid te verwerven, om aan wat minder verstikkende, dure voorwaarden te hoeven voldoen. Maar de politiek en grote bedrijven maakten vervolgens veranderingen die onthulden dat de energienetwerken de voorwaarden zouden blijven bepalen, niet de burgers.

Een extremer voorbeeld van zo’n illusie van bevrijding is het idee dat geslacht een voorwaarde is van de natuur. Het opgelegde geloof impliceert dat de natuur voorwaardelijk is en dat de mens zichzelf daarboven moet verheffen om een vrijere realiteit te kunnen beleven, een kunstmatige sociaal-culturele werkelijkheid – die mede de bankrekeningen spekt van multinationals – die dicteert dat vrijheid geenszins in de natuur gevonden kan worden, alleen daarbuiten. Zoals bij alle illusies is het verlangen de drijfveer maar wordt het tegenovergestelde bereikt.

In de natuur bestaan geen voorwaarden. Dingen zijn simpelweg. De zon komt op en gaat weer onder, de seizoenen veranderen. De mens zal daarom altijd emotionele moeilijkheden ondervinden, bewust en onbewust, zodra voorwaardelijkheid het persoonlijke leven gaat beheersen.

Het moderne, hedendaagse leven strookt niet met wat de mens diep van binnen is. De natuur is de enige plek waar de Vloek van de Voorwaardelijkheid kan worden gebroken. In zijn gedicht Eenvoud schreef Jorge Luis Borges dat, mogelijkerwijs, de hemel ons ooit het allerhoogste zou bieden: een plek waar we simpelweg mogen zijn, ‘als stenen en als bomen.’