#9 De manosfeer is een ontsnapping uit de destructieve, toxische vrouwengevangenis

Sietske Bergsma

11 mei 2026

Het is weer tijd voor een beetje hulpverlening op de maandagmorgen. En de Russische schrijver Fjodor Dostojevski (1821-1881) leent zich uitstekend om de geestelijke crisis waar dit land zich in bevindt begrijpelijk te maken (en steun in dwaze tijden begint wat mij betreft met begrip en erkenning). Hij wordt ook wel de architect van de menselijke conditie genoemd.

De beste psycholoog die geen psycholoog was. Die de hedendaagse professionele psychologie mijlenver achter zich laat met zijn diepgaande en realistische inlevingsvermogen in de menselijke ziel. Hij liet met zijn intuïtieve genialiteit zijn personages sudderen in hun duistere en irrationele kanten, en schiep via de literatuur de mens zoals hij écht is. De moderne psychologie heeft daar niks meer mee. Maakbaarheidsdenken, pleisters plakken en gelukkig zijn moeten ons tegenwoordig genezen van onszelf. 

Die irrationaliteit was voor Dostojevski niet alleen een belangrijk kenmerk van de menselijke conditie, maar ook een noodzakelijkheid om überhaupt van een mens te kunnen spreken. Over gelukkig zijn rept hij niet, maar het mag duidelijk zijn dat je om gelukkig te kunnen zijn, op zijn minst eerst een mens moet (mogen) zijn. Neem de novelle ‘Ondergronde notities’. Waarin een man, een gepensioneerde bureaucraat van veertig, niet aan zijn verbitterde, rancuneuze en hooghartige zelf kan ontsnappen. Er ook een genoegen in schept te lijden, daar een bepaald soort gelijk uit destilleert, omdat al die gewone sukkels (“de anderen”) hem gewoon niet snappen. Het boek overdondert je, brengt je via de geest van de enkeling in de geest van de soort.

Dostojevski kon zonder hoogdravende theorieën en wensdenken menselijke tegenstrijdigheden en paradoxen tot een sublieme eindconclusie brengen. “De mens wil de zelfstandige keuze over zijn leven,” ook al betekent dat dat hij de rede moet loslaten. De tijd ontbreekt om hier op verder te gaan, maar er was één nieuwsbericht van afgelopen zaterdag waar ik op aansloeg. Waar Dostojevski’s haren recht van overeind zouden staan.

Met de helft van het boek achter de kiezen las ik dit bericht op site van de NOS:

“Het aantal jongens met problematisch gedrag dat beïnvloed is door de manosphere neemt toe. Dat zien forensische instellingen die jongens en jongvolwassenen met grensoverschrijdend gedrag behandelen. De grootste instelling voor ambulante forensische geestelijke gezondheidszorg van het land, de Waag, schat dat driekwart van de jongens die zij behandelen voor grensoverschrijdend gedrag in aanraking is gekomen met de manosphere. Jaarlijks worden bij de instelling 800 jongens voor deze problematiek behandeld. Behandelaars maken zich zorgen en merken dat het moeilijk is om met sommige jongeren in contact te komen, omdat invloed vanuit de manosphere soms leidt tot wantrouwen jegens vrouwelijke hulpverleners.”

Wantrouwen jegens vrouwelijke hulpverleners. De oplossingen waar deze hulpverleners mee komen is de volgende: “De geestelijke gezondheidszorg loopt achter als het gaat om de manosphere. Het is voor ons relatief nieuw. Daarom zijn behandelaren aan het bijleren. Zo volgen ze bepaalde influencers om deze online wereld beter te leren kennen. Ook werken we aan een screeningslijst voor behandelaren waarmee gerichter gevraagd kan worden naar radicale gedachten.”

De gedachten van deze jongens moeten niet ge-deradicaliseerd worden, de vrouwen die deze jongens ‘behandelen’ wél. De radicalisatie zit niet bij die jongens, maar in de sterk gefeminiseerde psychische gezondheidszorg. Het radicale is de dwang om lief en aardig zijn, de focus ligt op “macho-gedrag” afleren. Op, laat ik het maar even kort samenvatten: het ontmannelijken, en daarmee ontmenselijken van jonge mannen. De manosfeer ‘problematiseren’ is een reflectie en een manifestatie van extremistisch feminisme, dat zelf een psychologisch defect is. Een “verbitterde, rancuneuze en hooghartige” staat van zijn.

Een Nederlandse vrouwelijke (!) hoogleraar: “Zo’n 40 procent van deze groep is zo beïnvloed door de manosphere dat het gezien kan worden als een risicofactor. Dit betekent dat ze mede door deze beïnvloeding grensoverschrijdend gedrag vertonen of de dreiging daartoe groot is”, vertelt Larissa Hoogsteder, directeur behandelzaken bij de Waag.

De diagnose (“grensoverschrijdend gedrag”) is in feite de oplossing voor het probleem van deze jongens, maar wordt met veel institutioneel geweld in de behandelruimte getrokken. Waar het lijden van deze jongens wordt vergroot door ze dit lijden af te pakken. Vasthouden aan het idee dat de mens, en dan met name jongens en mannen, er op uit zijn om altijd redelijk, fatsoenlijk en rationeel te zijn in het nastreven van hun doelen is een ziekte van deze tijd. Mannen willen niet wonen in het kristalpaleis van de rede, die bovendien is overgenomen door de vrouwelijke maat, waarin een soort beheersbare chaos bestaat.

Geen scheppende chaos, geen afwijken van de gebaande paden, geen ‘de wereld intrekken en wel zien waar het schip strand’. Geen irrationele onbezonnenheid. Van kristallen paleizen naar containerwoningen. Daar worden jongens naartoe gedreven.

De meest gevaarlijke man, zei psycholoog Jordan Peterson, is de man die niet gevaarlijk mag zijn. Zo beschrijft Dostojevski namelijk de wil van de man.

“Misschien heeft hij af en toe juist zin om een ommetje te maken omdat hij voorbeschikt is deze weg aan te leggen, en wellicht ook nog omdat, hoe dom de spontane man van de daad over het algemeen ook mag zijn, af en toe toch de gedachte bij hem opkomt dat de weg bijna altijd ergens naartoe leidt en dat de uiteindelijke bestemming er minder toe doet dan het proces zelf”.

Jongens die in ‘de manosfeer’ belanden, alsof dat trouwens een soort club is waar je je bij aansluit in plaats van een gevoel, een geestelijke ruimte, een poging tot verzet en een roep om aandacht, hebben geen fysieke mogelijkheden meer om te ontsnappen aan de vrouwelijke maatschappij, om van het pad af te wijken. Ze willen, zoals Dostojevski ook schrijft, niet “wonen in het gebouw” maar het “creëeren”. Omdat alleen dat laatste ze van de dood bevrijdt, de langzame pijnlijke dood die deze maatschappij liever ziet dan dat het leven weer in een onzeker avontuur ontaardt.

Fijne maandag!

 Steun Opstaan met Sietske en The Fire Online!